WERK – De ondernemer versus werknemer

Wat is het toekomstperspectief van arbeid, meer of minder Flex?

De overheid worstelt met de groeiende flexibele schil in arbeid. Cijfers 2019: Nederland telt 1,1 miljoen zelfstandigen en het aantal flexwerkers is toegenomen naar bijna 2 miljoen. Onder flexwerkers  vallen de mensen die geen vast contract hebben of een contract met variabele uren. De wet en regelgeving in Nederland is niet toegerust voor deze uitdijende schil van flex-arbeiders. Aan de ene kant van het spectrum: het in beton gegoten vaste contract. Aan de andere kant: de zelfstandige zonder personeel. Daar tussen in: 0-uren oproepkrachten, parttimers, payrolling, uitzendkrachten. In dienst of niet? Ook rechters kunnen verschillende uitspraken doen in dezelfde soort zaken. Denk aan bezorgdiensten, de ene rechter zegt in loondienst en de ander gaat voor ondernemerschap.

De toekomstverkenning van Borstlap: vooral werknemer en weinig ondernemer. 
Borstlap gaat uit van: ‘je bent werknemer tenzij…’

De conclusie van de Commissie Borstlap is in ieder geval dat ‘de bakens verzet moeten worden’.
Als belangrijkste speerpunten van de commissie om arbeid toekomstig bestendig te maken worden genoemd:  

  1. Zorgen voor wendbare bedrijven met minder flexibele schil. 
  2. Stel alle werkenden in staat tot een leven lang leren.
  3. Zorg voor een overzichtelijk stelsel van contractvormen.
  4. Zorg voor een fiscale gelijke behandeling voor alle werkenden en voorkom langdurige uitval van werkenden.

Het klinkt mooi maar er is veel kritiek. Die kritiek komt uit de hoek van de zzp’ers. Borstlap gaat in zijn onderzoek uit van: ‘je bent werknemer tenzij’. Het uitgangspunt blijft op deze manier de werknemer. De werknemer in loondienst. Volgens de wet ben je werknemer bij de volgende criteria: er is een gezagsverhouding is, je verricht persoonlijke arbeid verricht en doet dit tegen een vergoeding is. 

Probleem is dat dit nu ook beginselen kunnen zijn voor een zzp’er die daadwerkelijk ondernemer is. Stel je wordt ingehuurd op jouw vakinhoudelijke kennis om aan een project te werken dat ongeveer twee maanden duurt. De opdrachtgever vindt het wel prettig als je tussen 9 en 17 uur werk, dan zijn de andere teamleden er ook en dat je gebruik maakt van hun specifieke software. Aanwijzingen voor gezagsverhouding. Verder kom je zelf in persoon (daar wordt je namelijk voor ingehuurd) en je krijgt betaald (dat is wel de bedoeling na uitsturen van de factuur).

Je begrijpt dat hier de gezagsverhouding, de persoonlijke arbeid en de vergoeding centraal staan maar niet dat je wordt ingehuurd voor je kennis en kunde. Er wordt niet gekeken naar ondernemers maar de meetlat ligt langs de werknemer. De criteria werknemer zijn, het uurtarief en het verzekerd zijn. 

Waarom ondernemer worden? 
Kies je voor ondernemerschap of ben je ondernemer tegen wil en dank. 

Je komt weinig tegemoet aan nieuwe vormen van werk als er voornamelijk naar het aspect werknemer wordt gekeken. Ondernemers en werknemers vergelijken is hetzelfde als appels en peren. Veel ondernemers willen geen werknemer zijn. Veel gehoorde klachten: de managers bepalen alles (zelf tot het vaststellen van de tijd voor toiletbezoek), er is geen vrije invulling van het werk, ze kijken continue over je schouders mee etc. Het eigen ondernemerschap kan een verlossing zijn. Het werk waar je plezier in hebt zonder de constant aanwezige manager. En natuurlijk moet iedereen zijn brood verdienen maar voldoening uit het werk halen is zo niet de belangrijkste motivatie voor mensen om iets te doen. 

Vraag is hoe zwart en wit we alles moeten zien. Als we in de discussie aan de uiteinden van het spectrum blijven zitten (ondernemer versus werknemer) dan komen er geen werkzame oplossingen. 

MKB banenmotor 

Het MKB zorgt voor meer banen dan multinationals ondanks de rigide uitwerking van wet- en regelgeving. Kan de overheid niet meer tegemoet komen aan flexibelere arbeid?

Of werkgevers altijd te springen staan om zelfstandigen is ook maar de vraag. Vaker is het argument: een vaste kern en een flexibele schil. De kern is om klanten goed te kunnen bedienen. Om de productie goed uit te voeren. Om een goed team te hebben die zorgt voor groei, stabiliteit en een leuke werksfeer. Alles flexibel geeft geen houvast.

Aan de andere kant. Inkomsten voor bedrijven zijn niet goud gerand. Dat zien wij nu ook bij het coronavirus. Verschillende bedrijven hebben al deeltijd WW aangevraagd. En dit is nu precies waar het regelmatig om gaat. Het zit tegen, maar je personeel zit als een blok aan je bedrijf vast. Dure, inefficiënte trajecten voor ontslag als het minder gaat. 

Bij ziekte is er een lange doorbetalingsverplichting en ook hier kostbare re-integratie trajecten. Let ook op de gezondheid van je personeel. Obesitas van de werknemer kan je bijna als werkgever verweten worden. Dus als werkgever moet je de zaken op orde hebben want het voordeel van de twijfel wordt de werknemer gegeven. 

Het arbeidsrecht is zo ingewikkeld geworden dat kleine(re) werkgevers soms liever kiezen voor partnerships met andere bedrijven voor het personeelsbeleid of met andere zelfstandigen in zee gaan om pieken en dalen op te vangen. 

Door de ingewikkeldheid van het arbeidsrecht en de zeer goede bescherming van werknemers wordt het niet in dienst nemen van mensen een self fulling prophecy. 

Andere contractvormen met minder tegenstellingen
Graag ook zonder het fenomeen budget neutraal, het is niet gezegd maar zal ongetwijfeld meespelen 

Kunnen we stelsel veranderen met een categorie werkende mensen die ingehuurd kunnen worden door bedrijven zonder dat de opdrachtgever bang moet zijn voor naheffing loonbelasting? En dat  opdrachtnemer rustig zijn/haar beroep kan uitoefenen als zelfstandige? 

Stemmen gaan op om zelfstandigen een zelfstandigenverklaring te laten ondertekenen. Dit om aan te tonen dat mensen echt voor het ondernemerschap hebben gekozen. Daar zou je dan de ‘normale’ criteria aan op kunnen hangen voor ondernemers: heb je een website, visitekaartjes, is er debiteurenrisico, in hoeverre ben je aansprakelijk, ben je ingeschreven bij de kamer van koophandel? 

Misschien moeten we weer terug naar het hebben van een vakdiploma en het middenstandsdiploma? (dat men weet wat er op je af komt als zelfstandige). Het verbieden van selfbilling (ondernemers moeten zelf een goede factuur op kunnen stellen met de juiste btw verplichting). Meer controle van de overheid op het ondernemer zijn en handhaving van wet- en regelgeving. 

Misschien is een tussenvorm ook mogelijk. Mensen die op een los/vaste basis werken en dit ook willen, waar premies voor afgedragen worden maar die kunnen afvloeien als er te weinig werk is, waar geen transitievergoedingen voor verschuldigd zijn en waar geen loondoorbetaling voor is bij ziekte. Waarbij de overheid de verplichting op zich neemt deze mensen op te nemen in de WW bij minder werk.

Conclusie

De ondernemer versus werknemer werkt alleen rigide systemen in de hand. Dat we iets moeten met flexibiliteit is duidelijk. Nieuwe vormen van werk komen op door de online en platform economie. Waar we voor moeten waken is dat mensen geen keus hebben en worden gedwongen te werken onder slechte omstandigheden met geen enkele vorm van rechtszekerheid. De economische transitie naar digitaal moet niet zorgen voor een bevolkingslaag die in armoede leeft en waar geen uitzicht is op een beter bestaan. 

Eens van gedachten wisselen over dit onderwerp of andere zaken? Vraag een consultancygesprek aan met ons Neem contact op

×